Tesisat ve Pompa Teknolojileri

Otomatik Purjör (Hava Tahliye Cihazı) Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır?

Sanal Tesisat Mühendislik EkibiGüncellendi: 26 Ekim 2026~10 dk okuma
Otomatik Purjör (Hava Tahliye Cihazı) Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır?

Tesisat rehberi · Sanal Tesisat teknik ekibi

Otomatik purjör (otomatik hava purjörü), kapalı devre ısıtma ve soğutma tesisatında biriken havayı şamandıralı bir mekanizmayla kendiliğinden dışarı atan küçük hava tahliye cihazıdır. Petek üstü soğuk kalıyorsa, borulardan şırıltı geliyorsa, pompa çakıl sesi çıkarıyorsa ya da kombi her hafta su istiyorsa sorun çoğu zaman havadır ve hava en üst noktada birikir. Bu rehberde purjörün nasıl çalıştığını, havanın tesisata nereden girdiğini, purjörün nereye takıldığını, başlığının açık mı kapalı mı kalacağını ve damlatan ya da hiç hava atmayan purjörün ne anlattığını hareketli şemalarla anlatıyoruz.

Otomatik hava purjörü modelleri ve fiyatları

Radyatör, kollektör ve kazan dairesi için otomatik hava purjörlerini otomatik purjör kategorisinde, yerden ısıtma kollektörüne takılan purjörlü tapa ve muslukları kollektör aksesuarlarında inceleyebilirsiniz.

En üst noktaHavanın biriktiği yer
Başlık açıkÇalışma konumu
1/2" – 3/8"Yaygın bağlantı
DikeyZorunlu montaj konumu

Kısaca özet

  • Hava yukarı çıkar; purjör yukarıda olmalıdır. Kolon üstleri, kollektör, kazan çıkışı ve hattın en yüksek dirsekleri purjörün yeridir; alt noktaya takılan purjör hiçbir zaman hava görmez.
  • Başlık taşıma içindir, çalışma için değil. Devreye almadan sonra üst başlık bir tur gevşetilerek açık bırakılır; kapalı başlıklı purjör süs olarak durur.
  • Sürekli hava atan purjör sağlıklıdır, ama sürekli hava üreten tesisat hastadır. Haftalar sonra da tıslama sürüyorsa hava dolumdan değil, genleşme tankından, kaçaktan veya bariyersiz borudan geliyordur.
  • Purjör damlatıyorsa şamandıra kireçlenmiştir veya iğne conta yorulmuştur; altındaki kesme vanası kapatılıp purjör değiştirilir. Vana yoksa tesisat boşaltılır; bu yüzden vanasız purjör takılmaz.

Otomatik purjör nedir, hava neden zararlıdır?

Otomatik purjör (otomatik hava tahliye cihazı, hava purjörü), tesisatın en yüksek noktasına takılan, içindeki şamandıra hava geldiğinde düşerek tahliye iğnesini açan, su geldiğinde kalkarak kapatan küçük pirinç gövdeli bir cihazdır. Elle açılan radyatör purjöründen farkı, kimsenin başında durmasına gerek olmamasıdır: hava biriktikçe atar, su gelince susar.

Havanın tesisata dört zararı vardır. Radyatörün üst bölümünde toplanıp ısıtıcı yüzeyi küçültür; boru ve pompada gürültü ve kavitasyon yapar; oksijen taşıdığı için çelik radyatör, pompa gövdesi ve kazan eşanjöründe korozyon başlatır; sirkülasyonu tıkayarak uzak devreleri soğuk bırakır. Bu dördü de aynı fiziksel gerçekten doğar: hava sudan hafiftir ve akışın en yavaş olduğu en yüksek noktada birikir.

Hava en üst noktada toplanır, ısıtıcı yüzeyi çalar soğuk sıcak hava cebi Purjörsüz radyatörün üstü ısınmaz purjör atar Purjörlü radyatör tamamen sıcak

Şema 1. Hava cebinin bir de görünmeyen bedeli vardır: her litre hava oksijen taşır ve oksijen çelikte pas yapar. Purjör konfor için değil, tesisatın ömrü için takılır.

Nasıl çalışır? Şamandıra ve iğne

Purjör gövdesi normalde suyla doludur ve içindeki şamandıra suyun kaldırma kuvvetiyle yukarıda durur; şamandıraya bağlı kol, tepedeki tahliye iğnesini kapalı tutar. Hava geldiğinde gövdenin üst kısmında birikir, su seviyesi düşer, şamandıra suyla birlikte aşağı iner ve kolu çekerek iğneyi açar. Hava sistem basıncıyla dışarı püskürür, su seviyesi yeniden yükselir, şamandıra kalkar, iğne kapanır. Bu döngü hiç kimse görmeden günde onlarca kez tekrarlanabilir.

Şamandıra düşer: iğne açılır · şamandıra kalkar: iğne kapanır hava Hava birikti şamandıra düştü, iğne açık su Gövde su dolu şamandıra kalktı, iğne kapalı döngü kendiliğinden tekrarlanır

Şema 2. İğne birkaç milimetrelik bir yüzeyle kapanır; kireç, tortu veya sertleşmiş conta bu yüzeyi bozduğunda purjör hava yerine su atmaya başlar. Purjörün "damlatması" tam olarak budur.

Higroskopik ve vakum korumalı başlıklar

Bazı purjörlerde tahliye çıkışında suyla temas edince şişip kapanan bir disk (higroskopik başlık) bulunur; şamandıra kaçırsa bile dışarı su gitmez. Anti-vakum başlıklı modellerde ise minik bir çekvalf, sistem basıncı atmosferin altına düştüğünde purjörden içeri hava emilmesini önler. Genleşme tankı ön basıncı düşük olan, üst katları negatif basınca düşen sistemlerde bu ikinci özellik önemlidir.

Tesisata hava nereden girer?

Kapalı devre bir tesisat teoride dışarıdan hava almaz; pratikte dört yoldan alır ve her birinin belirtisi farklıdır. Purjörün görevi havayı atmaktır, kaynağını kapatmak değil; kaynak kapatılmadıkça purjör sürekli çalışır ve tesisat sürekli oksijen alır.

Havanın dört kaynağı, belirtisi ve çözümü
KaynakNasıl girerBelirtisiÇözüm
Dolum suyuHer taze su litre başına çözünmüş hava taşır; ısınınca ayrışırDevreye almadan sonra günlerce tıslama, sonra azalırNormaldir; purjör ve radyatör havalandırması yeterlidir
Sürekli su takviyesiKaçak veya işlevsiz genleşme tankı yüzünden sisteme sık sık taze su eklenirHaftalar sonra da hava, basınç sürekli düşüyorKaçağı bulun; genleşme tankı havasını kontrol edin
Negatif basınçGenleşme tankı ön basıncı düşükse üst katlar atmosfer altına düşer; hava salmastradan, purjörden, radyatör vanasından içeri emilirÜst kat radyatörleri her hafta hava yapıyor, purjör hava emiyorÖn basıncı statik yüksekliğe göre ayarlayın, dolum basıncını yükseltin
DifüzyonOksijen bariyersiz plastik boru cidarından sürekli oksijen geçerBitmeyen hava, çamur, pompa ve eşanjörde korozyonBoruyu bariyerli tiple değiştirmek dışında kalıcı çözüm yoktur; inhibitör ve hava ayırıcı yavaşlatır

Bitmeyen hava purjörün suçu değildir

Purjör hava attıkça "görevini yapıyor" demektir; ama devreye almadan haftalar sonra hâlâ hava atıyorsa tesisata bir yerden hava giriyor demektir ve o hava oksijen taşır. Kalıcı sorun purjörde değil, genleşme tankı ön basıncında, gizli kaçakta veya bariyersiz boruda aranır.

Purjör nereye takılır?

Purjör havanın gittiği yere takılır: havanın toplanabildiği ve akışın onu süpüremediği her yüksek nokta. Kolon hatlarının tepesi, dağıtım kollektörleri, kazan ve kombi çıkışı, tesisatın yön değiştirip aşağı döndüğü üst dirsekler, hava ayırıcının üstü. Alt noktaya, pompa emişine veya kolonun ortasına takılan purjör hiç hava görmez ve işe yaramaz.

Purjörün yeri: hava nereye çıkıyorsa orası kazan radyatör kollektör kazan çıkışı kolon tepesi en üst dirsek kollektör

Şema 3. Her purjörün altında bir kesme vanası bulunur; purjör değişiminde tesisat boşaltılmaz. Yerden ısıtma ve radyatör kollektörlerinde purjör çoğunlukla kollektörle birlikte gelir; yoksa eklenir.

Purjör tipleri ve hava ayırıcı

Standart şamandıralı purjör

Pirinç gövde, 3/8" veya 1/2" bağlantı, 10 bar ve 110 °C civarı sınır. Kolon tepesi, kollektör, kazan çıkışı. En yaygın tip. Otomatik purjörler

Hava ayırıcı (mikro kabarcık)

Kazan çıkışına takılan geniş gövdeli cihaz; içindeki elek akışı yavaşlatır, suda asılı mikro kabarcıkları birleştirip tepedeki purjöre gönderir. Tek noktadan bütün sistemi arındırır.

Radyatör purjörü

Radyatör tapasına takılan manuel veya otomatik küçük purjör. Manuel tip elle açılır; otomatik tip radyatör başına havalandırmayı kaldırır ama üst kat negatif basınçta hava emebilir.

Yüksek sıcaklık ve solar purjör

Güneş kolektörü ve buhar devreleri için 150–180 °C dayanımlı, çoğunlukla paslanmaz gövdeli. Standart purjör bu sıcaklıkta conta kaybeder. Solar devrede purjör çalışırken glikol buharı atmaması için kesme vanası kapalı tutulur, yalnızca havalandırmada açılır.

Purjör ile hava ayırıcı arasındaki fark
ÖzellikOtomatik purjörHava ayırıcı + purjör
Ne atarBiriken serbest havayıSuda asılı mikro kabarcıkları da
Nereye takılırHer yüksek nokta, çok sayıdaKazan çıkışına, tek noktaya
EtkisiBölgeselSistemin tamamı, sürekli
Uygun sistemHer tesisatYerden ısıtma, ısı pompası, büyük devreler, bitmeyen hava sorunu
MaliyetDüşükDaha yüksek; ama purjör sayısını azaltır

Montaj ve devreye alma kuralları

  1. Dikey ve tepede

    Purjör gövdesi dikey durur; şamandıra yatık gövdede çalışmaz. Bağlantı noktası hattın en üst kotundadır; boru üstüne kaynatılmış kısa bir nipel veya kollektör tapasına takılır.

  2. Altına kesme vanası

    Purjör ile hat arasına küçük bir kesme vanası konur; purjör değişimi tesisat boşaltılmadan yapılır. Vana devreye almadan sonra açık bırakılır ve sadece bakımda kapatılır.

  3. Başlığı açın

    Üst başlık taşıma ve montaj koruması içindir; devreye almada bir tur gevşetilerek açık bırakılır. Kapalı başlıkla purjör hiçbir şey atmaz. Yeni sistemlerde en sık yapılan hata budur.

  4. Sistemi ilk günlerde takip edin

    Dolum sonrası purjörler günlerce tıslar; bu normaldir. Bu dönemde sistem basıncı düşer, taze su eklenir. Bir hafta içinde tıslamalar azalmalı, basınç oturmalıdır.

  5. Radyatörleri ayrıca havalandırın

    Purjör kolon tepesindeki havayı atar; radyatörün kendi içinde kalan hava radyatör purjöründen alınır. İkisi birbirinin yerine geçmez.

  6. Sirkülasyon pompasını ve tankı birlikte düşünün

    Purjör, pompa emişinde negatif basınç oluşmayan bir sistemde çalışır. Genleşme tankı pompa emişinde ve ön basıncı doğruysa hava purjörden çıkar; yanlışsa purjörden girer. Bkz. sirkülasyon pompası rehberi.

Damlatıyor, tıslıyor, hava atmıyor: teşhis

Purjör küçüktür ama belirtileri tesisatın geri kalanını anlatır. Aşağıdaki seçici en sık beş şikâyeti sebebine göre ayırır.

Damlatan purjör: iğne kapanamıyor Kireçli iğne oturmuyor, su damlıyor Sağlıklı iğne temiz, kapalı, kuru

Şema 4. Damlatan purjör çoğu zaman tamir edilmez, değiştirilir; kesme vanası varsa bu beş dakikalık bir iştir. Sert suyla dolan tesisatlarda purjör ömrü kireçle kısalır; su şartlandırma hem kazanı hem purjörü korur.

Belirtinizi seçin

Purjörle ilgili şikâyeti seçin; muhtemel sebebi ve ilk kontrolü görün.

Ne oluyor?
Şamandıra veya iğne conta arızasıKireç, tortu veya yorulmuş conta iğnenin tam kapanmasını engelliyor.
  • Altındaki kesme vanasını kapatın; damlama duruyorsa sorun purjördedir, değiştirin.
  • Kesme vanası yoksa değişim için tesisat kısmen boşaltılır; yeni purjörü vanalı takın.
  • Sık tekrarlıyorsa su serttir: pislik tutucu, hava-tortu ayırıcı ve su şartlandırma düşünün.
Tesisata sürekli hava giriyorPurjör görevini yapıyor; sorun hava kaynağında. Sürekli hava sürekli oksijen ve korozyon demektir.
  • Sistem basıncı sürekli düşüyor ve su ekleniyorsa kaçak veya işlevsiz genleşme tankı vardır; taze su hava taşır.
  • Genleşme tankı hava basıncını ölçün; ön basınç düşükse üst katlar negatif basınca düşüp hava emer.
  • Bariyersiz plastik borulu yerden ısıtmada difüzyon sürekli oksijen getirir; hava ayırıcı ve inhibitör yavaşlatır.
Negatif basınç veya yanlış purjör konumuÜst kat, sistemin en düşük basınçlı noktasıdır; ön basınç yetersizse hava buradan emilir ve burada birikir.
  • Soğuk sistem basıncını en üst radyatörde hâlâ pozitif olacak şekilde yükseltin: statik yükseklik ÷ 10 + 0,3 bar.
  • Purjör kolonun tepesinde mi, yoksa ara katta mı? Hava purjörün üstündeki bölümde birikiyorsa purjör yerinde değildir.
  • Üst kat radyatörlerine otomatik radyatör purjörü takmak semptomu giderir, sebebi değil.
Başlık kapalı, vana kapalı veya iğne tıkalıYeni sistemlerde en sık sebep unutulan başlıktır.
  • Üst başlığı bir tur gevşetin; altındaki kesme vanasının açık olduğunu doğrulayın.
  • Başlık açıkken bile atmıyorsa iğne tortuyla tıkanmıştır; purjörü sökün, temizleyin veya değiştirin.
  • Purjör hattın en yüksek noktasında değilse hava ona hiç ulaşmıyordur; konumu değiştirin.
Sistem atmosfer altına düşüyorPurjör tek yönlü değildir; iç basınç dış basıncın altına inince aynı iğneden hava girer.
  • Genleşme tankı ön basıncı statik yüksekliğin altında veya tank işlevsiz; önce bunu düzeltin.
  • Pompa emişindeki negatif basınç bölgesine purjör konmaz; purjör pompa basma tarafında olmalı.
  • Anti-vakum başlıklı purjör hava girişini engeller ama düşük basınç sorununu çözmez.

Sık sorulan sorular

Otomatik purjör ne işe yarar?

Kapalı devre ısıtma ve soğutma tesisatında en üst noktada biriken havayı, içindeki şamandıra düştüğünde açılan bir iğne üzerinden kendiliğinden dışarı atar. Havanın ısıtıcı yüzeyi küçültmesini, boruda gürültü yapmasını, pompada kavitasyonu ve oksijen kaynaklı korozyonu önler.

Purjör başlığı açık mı kapalı mı olmalı?

Açık. Üst başlık yalnızca taşıma ve montaj koruması içindir; devreye almada bir tur gevşetilerek açık bırakılır. Kapalı başlıkla purjör hava atmaz. Solar devrelerde ise glikol buharı atmasın diye purjörün altındaki kesme vanası normal çalışmada kapalı tutulur, yalnızca havalandırmada açılır.

Otomatik purjör nereye takılır?

Havanın toplandığı her yüksek noktaya: kolon tepeleri, dağıtım kollektörleri, kazan ve kombi çıkışı, hattın yön değiştirip aşağı döndüğü üst dirsekler, hava ayırıcının üstü. Gövde dikey durur, altına kesme vanası konur. Alt noktaya, kolon ortasına veya pompa emişine takılan purjör hava görmez.

Purjör neden su damlatır?

İğne tam kapanmadığı için: şamandıra ve iğne kireçlenmiş, tortu birikmiş veya conta sertleşmiştir. Altındaki kesme vanası kapatılıp purjör değiştirilir; tamir genellikle yapılmaz. Sert suda sık tekrarlıyorsa pislik tutucu, hava-tortu ayırıcı ve su şartlandırma düşünülür.

Purjör haftalardır hava atıyor, normal mi?

Değil. Dolum sonrası birkaç gün tıslama normaldir; haftalar sonra sürüyorsa tesisata bir yerden hava giriyordur: sürekli taze su (kaçak veya işlevsiz genleşme tankı), üst katlarda negatif basınç (düşük ön basınç) ya da bariyersiz plastik borudan difüzyon. Purjör görevini yapıyordur; kaynağı kapatmak gerekir.

Radyatör purjörü ile otomatik purjör aynı şey mi?

Aynı işi farklı yerde yaparlar. Radyatör purjörü radyatörün kendi içindeki havayı alır ve çoğunlukla elle açılır; otomatik purjör kolon ve kollektörde biriken havayı kendiliğinden atar. Biri diğerinin yerine geçmez; ikisi birlikte kullanılır.

Hava ayırıcı ile purjör arasındaki fark nedir?

Purjör biriken serbest havayı atar. Hava ayırıcı, kazan çıkışına takılan geniş gövdeli bir cihazdır; içindeki elek suda asılı mikro kabarcıkları birleştirip tepedeki purjöre gönderir ve tek noktadan bütün sistemi arındırır. Yerden ısıtma, ısı pompası ve bitmeyen hava sorunu olan tesisatlarda tercih edilir.

Purjör ne kadar dayanır, ne zaman değişir?

Sabit bir süre yoktur; ömrü su kalitesine bağlıdır. Damlatmaya başladığında, hava atmadığında veya içeri hava emdiğinde değişir. Yılda bir kez başlığın açık olduğu ve gövdenin kuru kaldığı kontrol edilir; kesme vanalı montaj değişimi dakikalara indirir.

  • Otomatik purjör
  • Hava tahliye
  • Şamandıra
  • Hava ayırıcı
  • Negatif basınç
  • Kolon tepesi
  • Radyatör purjörü
  • Kesme vanası

Bitmeyen hava sorunu için birlikte bakalım

Sistem tipini, kat sayısını, genleşme tankı ön basıncını ve purjörlerin yerini iletirseniz teknik ekibimiz havanın kaynağını ve doğru purjör yerleşimini birlikte belirler. Modelleri otomatik purjör kategorisinde inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kazan dairesi ve basınçlı sistemlerde müdahale yalnızca yetkili kişi ve firmalar tarafından yapılmalıdır.