
Tesisat rehberi · Sanal Tesisat teknik ekibi
Genleşme tankı, kapalı devre tesisatta suyun ısınınca büyüyen hacmini içine alarak sistem basıncını güvenli aralıkta tutan membranlı kaptır. Kombi manometresi sıcakken kırmızıya vuruyorsa, emniyet ventili damlatıyorsa ya da hidrofor her musluk açılışında kalkıyorsa sebep büyük ihtimalle bu tanktır: ya hava basıncı boşalmıştır ya membranı yırtılmıştır. Bu rehberde tankın nasıl çalıştığını, hava basıncının kaç olması gerektiğini, hacmin nasıl hesaplandığını ve membranın yırtılıp yırtılmadığını beş dakikada nasıl anlayacağınızı hareketli şemalarla anlatıyoruz.
Kısaca özet
- Su sıkıştırılamaz, ama ısınınca büyür. 10 °C'den 90 °C'ye ısınan su hacmini yaklaşık %3,6 artırır; kapalı devrede bu fazlalığın gidecek yeri yoksa basınç dakikalar içinde emniyet ventilini açar.
- Tanktaki işi hava yapar, membran yalnızca ayırır. Sıkıştırılabilen tek şey havadır; membran su ile havayı ayrı tutar ki hava suya karışıp kaybolmasın.
- Hava basıncı sistemin en üst noktasına göre ayarlanır: ısıtmada statik yüksekliğin bar karşılığı + 0,2–0,3 bar, kombide çoğunlukla 0,8–1 bar, hidroforda şalterin alt basıncının 0,2 bar altı. Ölçüm mutlaka tank basınçsızken yapılır.
- Membran yırtıldı mı, hava valfine basın: su geliyorsa yırtılmıştır ve tank değişir. Hava geliyorsa yalnızca basınç düşmüştür; pompayla tamamlanır.
İçindekiler
Genleşme tankı nedir, neden gerekir?
Genleşme tankı (genleşme deposu, genleşme kabı), içinde kauçuk bir membranla ayrılmış hava ve su bölmesi bulunan basınçlı kaptır. Görevi tektir: kapalı devrede suyun sıcaklıkla artan hacmini geçici olarak depolamak ve su soğuduğunda geri vermek. Bu sayede sistem basıncı ısınma–soğuma çevrimi boyunca dar bir bantta kalır.
Neden gerektiğini bir sayı anlatır. Radyatörlü bir villada tesisat suyu 300 litre olsun; kazan bu suyu 10 °C'den 80 °C'ye çıkardığında su yaklaşık 9 litre büyür. Boru, radyatör ve kazan bu 9 litreyi esneyerek karşılayamaz. Tank yoksa basınç önce manometrede yükselir, sonra emniyet ventili 3 bar'da açıp fazlayı gidere atar; sistem soğuyunca basınç düşer, kullanıcı su ekler, ertesi gün aynı döngü tekrarlanır. Sürekli taze su alan tesisat kireçlenir ve oksijen taşıdığı için korozyona uğrar.
Şema 1. Tank fazla suyu depolar, basıncı değil. Membranın altındaki su bölmesi ısınmada dolar, soğumada boşalır; hava bölmesi bu hareketi bir yay gibi karşılar.
Nasıl çalışır? Membran, hava ve ön basınç
Tank fabrikadan hava bölmesi belirli bir basınca doldurulmuş gelir; buna ön basınç denir ve valfinden ölçülür. Sistem soğukken ve doğru ayarlanmışsa su bölmesi neredeyse boştur, membran hava tarafına yaslanmıştır. Su ısınıp genleştikçe fazlalık tanka girer, membranı iter, hava sıkışır ve basınç hesaplanan üst sınırın altında kalarak yükselir. Su soğuduğunda sıkışmış hava suyu tesisata geri iter.
Şema 2. Yırtık membranlı tank dışarıdan sağlam görünür ve tesisat su tutar; ama içinde hava kalmadığı için hiçbir şeyi karşılayamaz. Belirtisi tankta değil, manometrede ve emniyet ventilinde ortaya çıkar.
Neden "hava" değil de "azot" deniyor?
Bazı üreticiler hava bölmesini azotla doldurur; azot nem taşımadığı için tank iç yüzeyinde korozyon başlatmaz ve membrandan daha yavaş geçer. Sahada basınç tamamlarken normal kuru hava kullanmak kabul edilir; kompresörden nemli hava basmaktan kaçınılır.
Isıtma tankı, hidrofor tankı, açık ve kapalı tank
Dışarıdan aynı görünen tanklar üç şeyle ayrılır: membran malzemesi, gövde rengi/etiketi ve suyla hangi tarafın temas ettiği. Isıtma tankı çoğunlukla kırmızıdır ve sabit membranlıdır; hidrofor ve kullanım suyu tankı mavi veya beyazdır, içme suyuna uygun ve değiştirilebilir membranlıdır (balon tipi). İkisi birbirinin yerine kullanılmaz.
| Tip | Nerede | Membran | Tipik ön basınç | Dikkat |
|---|---|---|---|---|
| Isıtma genleşme tankı (kırmızı) | Kazan ve kombi devreleri, yerden ısıtma | Sabit diyafram, 70–100 °C dayanımlı | Statik yükseklik + 0,2–0,3 bar | Kullanım suyunda kullanılmaz |
| Hidrofor tankı (mavi/beyaz) | Hidrofor çıkışı, kuyu pompası hattı | Değiştirilebilir balon, içme suyuna uygun | Şalter alt basıncı − 0,2 bar | Balon değişince tank kurtarılır |
| Kullanım sıcak suyu tankı | Boyler ve şofben çıkışı | İçme suyuna uygun, sıcak su dayanımlı | Şebeke / basınç düşürücü çıkış basıncı | Boylerin emniyet ventili damlamasını keser |
| Soğutma tankı | Chiller ve soğuk su devreleri | Sabit diyafram | Statik yükseklik + 0,2–0,3 bar | Yoğuşmaya karşı yalıtım |
| Açık genleşme deposu | Eski kalorifer tesisatları, çatıda | Yok; su atmosfere açık | — | Buharlaşma, oksijen girişi, donma riski |
Kombinin içindeki tank çoğu zaman yetmez
Duvar tipi kombilerde 6–10 litrelik bir tank fabrikadan takılı gelir ve bu, yaklaşık 100–150 litrelik bir tesisat için yeterlidir. Geniş bir villa, döküm radyatörler veya yerden ısıtma devreleri bu sınırı aşar; kombi ısınınca basıncın 2,5–3 bar'a fırlaması ve emniyet ventilinin damlaması bu yüzdendir. Çözüm kombiyi değiştirmek değil, dönüş hattına ek bir genleşme tankı koymaktır.
Hava basıncı kaç olmalı, nasıl ölçülür?
Hava basıncı ayarı tankın çalışıp çalışmamasını belirleyen tek ayardır ve neredeyse her zaman yanlış yapılır. Kural sistemin tipine göre değişir. Isıtmada ön basınç, tanktan sistemin en üst noktasına kadar olan statik yüksekliğin bar karşılığı artı 0,2–0,3 bar'dır; 1 bar yaklaşık 10 metredir. Tank soğuk sistemde bu basınca ayarlıysa su bölmesi boş kalır ve tankın bütün hacmi genleşmeye kalır.
Şema 3. Ön basınç en üst radyatörde hâlâ pozitif basınç kalmasını sağlar; düşük ayarlanırsa üst kat hava alır. Dolum basıncı ön basıncın biraz üstündedir ki soğukta bile tankta bir miktar su bulunsun.
| Sistem | Ön basınç (tank havası) | Soğukta sistem basıncı |
|---|---|---|
| Kombi + radyatör, daire | 0,8–1 bar (kombi tankı fabrika ayarı) | 1–1,5 bar |
| Kazan, 2–3 katlı villa | Statik yükseklik ÷ 10 + 0,3 bar (ör. 9 m → 1,2 bar) | Ön basınç + 0,2–0,3 bar |
| Merkezi sistem, 5+ kat | Statik yükseklik ÷ 10 + 0,3 bar (ör. 15 m → 1,8 bar) | Ön basınç + 0,3 bar |
| Hidrofor | Şalter alt basıncı − 0,2 bar (ör. P-alt 2 → 1,8 bar) | Şalter bandı içinde |
| Kullanım sıcak suyu (boyler) | Boyler giriş basıncına eşit (basınç düşürücü çıkışı) | Şebeke / düşürücü basıncı |
Tankı basınçsız hale getirin
Tank vanası varsa kapatıp su tarafını boşaltın; yoksa sistem basıncını manometrede sıfıra indirin. Basınç altındaki tankta valften okunan değer hava değil su basıncıdır ve hiçbir anlam taşımaz.
Valfe lastik basınç ölçeri takın
Tank tepesindeki valf araba lastiği valfiyle aynıdır. Önce kısa bir basış: su geliyorsa membran yırtıktır, ölçmeye gerek kalmaz.
Okuyun, tabloya göre ayarlayın
Düşükse el veya ayak pompasıyla tamamlayın; yüksekse valfe basarak indirin. Fabrika ayarı sistemin ihtiyacından çoğu zaman farklıdır, montajda mutlaka yeniden ayarlanır.
Sistemi doldurup kontrol edin
Soğuk dolum basıncını ön basıncın 0,2–0,3 bar üstüne getirin. Isıtma çalışınca manometrenin emniyet ventili değerinin en az 0,5 bar altında kaldığını doğrulayın.
Tank hacmi nasıl hesaplanır?
Tank etiketindeki litre değeri toplam hacimdir; genleşen suyu alabilen kısım bunun yalnızca bir bölümüdür. Bu bölüme kabul hacmi denir ve ön basınç ile azami basınç arasındaki farka bağlıdır. Ön basınç ne kadar yüksek, emniyet ventili basıncı ne kadar düşükse kabul hacmi o kadar küçülür; bu yüzden aynı tesisat için yüksek binada daha büyük tank gerekir.
Şema 4. Emniyet ventili sabit kalırken ön basınç yükseldikçe havanın sıkışabileceği aralık daralır. Yüksek binalarda tankın "büyük görünüp yetmemesi" bu yüzdendir.
Vtank = Vsistem × e ÷ (1 − Pön ÷ Pmax)
Vsistem tesisattaki toplam su, e azami sıcaklıktaki genleşme katsayısı (70 °C için 0,023; 80 °C için 0,029; 90 °C için 0,036), Pön ve Pmax mutlak basınçlar (ölçülen bar + 1). Pmax, emniyet ventili basıncının %90'ı alınır. Örnek: 300 L, 80 °C, ön basınç 1,2 bar, emniyet 3 bar → Pön 2,2, Pmax 3,7 → 300 × 0,029 ÷ (1 − 2,2 ÷ 3,7) ≈ 8,7 ÷ 0,405 ≈ 21,5 L; bir üst standart hacim olan 24 L tank seçilir.
| Bileşen | Yaklaşık su hacmi |
|---|---|
| Panel radyatörlü sistem, toplam | 8–12 L / kW ısı gücü |
| Döküm radyatörlü eski sistem | 15–20 L / kW |
| Yerden ısıtma borusu 16×2 mm | ≈ 0,11 L / m (500 m ≈ 57 L) |
| Çelik boru DN25 / DN32 / DN50 | ≈ 0,6 / 1,0 / 2,2 L / m |
| Duvar tipi kombi | 2–4 L (kendi tankı 6–10 L) |
Sisteminize göre ön basınç ve tank hacmi
Sistem tipini seçin; hava basıncı ayarını, tipik tank hacmini ve dikkat noktasını görün. Değerler ön bütçe içindir; kesin hacim yukarıdaki formülle bulunur.
- Kombi ısınınca basınç 2,5 bar'ı geçiyorsa önce kombi tankının havasını ölçtürün; çoğu servis çağrısının sebebi boşalmış havadır.
- Radyatör sayısı veya döküm radyatör hacmi büyükse dönüş hattına 8–12 L harici tank eklenir.
- Kombi basıncını soğukken 1–1,5 bar'da tutun; 2 bar'a doldurmak tankın payını yer.
- Tankı dönüş hattına, pompanın emiş tarafına ve emniyet ventiline yakın bağlayın.
- Tank ile tesisat arasına kesme vanası konacaksa kilitli veya kollu tip seçin; yanlışlıkla kapatılan vana tankı devre dışı bırakır.
- Yılda bir kez, sezon başında hava basıncını kontrol edin.
- Hacmi kazan sıcaklığına değil, mikser çıkış sıcaklığına göre hesaplayın; kombi tarafı ayrı, zemin tarafı ayrı düşünülür.
- Kombi + yerden ısıtma kombinasyonunda kombinin tankı neredeyse hiçbir zaman yetmez; harici tank standarttır.
- Devre hacmi için yerden ısıtma rehberindeki metrajı 0,11 L/m ile çarpın.
- Isıtma tankı hidroforda kullanılmaz; içme suyuna uygun, değiştirilebilir balonlu tank seçilir.
- Her musluk açılışında pompa kalkıyorsa hava basıncı boşalmıştır; balon yırtıksa yalnızca balon değişir.
- Şalt sayısı ve ayar için hidrofor rehberine bakın.
- 200 L boyler için 12–18 L kullanım suyu tankı yeterli olur; soğuk su girişine, çekvalften sonra bağlanır.
- Isıtma tankı burada kullanılmaz; membranı içme suyu için uygun değildir.
- Damlama devam ediyorsa boylerin emniyet ventili ayar değeri ve basınç düşürücü çıkışı kontrol edilir.
Montaj kuralları
Dönüş hattına, pompanın emişine
Tank sıcak gidiş hattında membranı zorlar; dönüş hattında hem daha soğuk çalışır hem pompanın emiş tarafında sabit bir basınç noktası oluşturur. Sistemde "nötr nokta" denen bu konum pompanın kavitasyon yapmadan çalışmasını sağlar.
Arasına kapatılabilir vana koymayın
Tank ile tesisat arasında kapalı unutulan bir vana, tankı yokmuş gibi yapar. Bakım için vana gerekiyorsa kilitli kollu veya kapaklı özel tank vanası kullanılır; bunlar tankı boşaltma imkânı da verir.
Emniyet ventiline yakın
Tank ve emniyet ventili aynı bölgede, aralarında kesme elemanı olmadan bulunur. Ventil, tankın yetmediği durumun son sigortasıdır.
Hava valfi erişilebilir kalsın
Duvara veya kazana bitişik monte edilmiş, valfi arkada kalan tanka ömrü boyunca bir daha kimse bakmaz. Valf yılda bir ölçüm yapılacak şekilde açıkta bırakılır.
Büyük tankları ayakta ve destekli kurun
50 L üzeri tanklar dolu ağırlığıyla boruyu taşımaz; ayaklı tip seçilir veya konsola alınır. Bağlantı, titreşim taşımayan kısa bir esnek hortumla yapılabilir.
Manometreyi tankın yanına koyun
Bir manometre olmadan tankın çalışıp çalışmadığı anlaşılamaz. Soğuk–sıcak basınç farkı tankın sağlığını gösteren tek göstergedir.
Membran yırtıldı mı? Belirtiler ve teşhis
Genleşme tankı bozulduğunda kendisi belirti vermez; belirti manometrede, emniyet ventilinde ve pompada ortaya çıkar. Isıtmada en anlaşılır işaret soğuk–sıcak basınç farkıdır: sağlıklı bir sistemde manometre soğukta 1,5 bar gösterip sıcakta 2 bar'a çıkar; tank işlevsizse aynı sistem sıcakta 3 bar'a fırlar ve ventil damlatır.
Şema 5. Soğukla sıcak arasında 1 bar'dan fazla fark, tankın genleşmeyi karşılamadığının işaretidir. Membran mı yırtık, hava mı boşalmış: hava valfine basınca belli olur.
| Belirti | Olası sebep | İlk kontrol |
|---|---|---|
| Kombi ısınınca basınç 2,5–3 bar'a çıkıyor, soğuyunca düşüyor | Tank havası boşalmış veya membran yırtık; tank küçük | Hava valfine basın; su gelmiyorsa basıncı 0,8–1 bar'a tamamlayın |
| Emniyet ventili her ısınmada damlatıyor | Tank işlevsiz; ventil görevini yapıyor | Ventili değiştirmeden önce tankı kontrol edin |
| Basınç sürekli düşüyor, su ekleniyor | Ventilden atılan su fark edilmiyor, veya gerçek kaçak | Ventil tahliye borusunun ucunu bir gün boyunca gözleyin |
| Hava valfinden su geliyor | Membran yırtık | Tank değişir; balon tipiyse yalnızca balon |
| Hidrofor her musluk açılışında kalkıyor | Tank hava basıncı düşük veya balon yırtık | Basıncı P-alt − 0,2 bar'a ayarlayın; su geliyorsa balon değişir |
| Tank çalışıyor ama üst kat radyatörü hava yapıyor | Ön basınç statik yüksekliğin altında | Ön basıncı yeniden hesaplayın, dolum basıncını yükseltin |
| Tank gövdesinde pas, terleme, damlama | Gövde korozyonu | Tank değişir; basınçlı kap sızdırıyorsa tamir edilmez |
Üç dakikalık tank testi
Sistem soğukken manometreyi okuyun, ısıtmayı açıp tam sıcaklıkta tekrar okuyun. Fark 0,5 bar civarındaysa tank çalışıyor; 1 bar'ı geçiyorsa çalışmıyor. Sonra sistem basıncını sıfırlayıp hava valfine basın: su gelirse membran yırtık, hava gelirse basınç düşmüş. Tank değiştirilirken aynı hacim değil, yukarıdaki hesapla bulunan hacim alınır; sık sık "aynı boy" yerine bir boy büyüğü gerekir.
Sık sorulan sorular
Genleşme tankı ne işe yarar?
Kapalı devrede ısınan suyun artan hacmini içine alır ve soğuyunca geri verir; böylece basınç emniyet ventilini açacak seviyeye çıkmaz, sistem sürekli taze su almaz, korozyon ve kireçlenme yavaşlar. Hidroforda ise basınçlı suyu depolayıp pompanın her musluk açılışında kalkmasını önler.
Genleşme tankı hava basıncı kaç olmalı?
Isıtmada tanktan en üst radyatöre olan yüksekliğin bar karşılığı artı 0,2–0,3 bar; 12 m için 1,5 bar. Kombilerde 0,8–1 bar yaygın fabrika ayarıdır. Hidroforda şalterin alt basıncının 0,2 bar altı. Ölçüm tank basınçsızken yapılır; basınç altındaki tankta okunan değer su basıncıdır.
Membranın yırtıldığı nasıl anlaşılır?
Sistem basıncını sıfırlayıp tankın hava valfine basın: su geliyorsa membran yırtılmıştır. Hava geliyor ama basınç düşükse membran sağlamdır, yalnızca hava tamamlanır. Isıtmada soğuk–sıcak arası 1 bar'dan fazla basınç farkı, hidroforda pompanın her musluk açılışında kalkması dolaylı belirtilerdir.
Kombi basıncı ısınınca neden yükseliyor?
Kombinin içindeki 6–10 litrelik tankın havası boşalmış ya da tesisat kombinin tankının kaldırabileceğinden büyüktür. Soğukta 1,5 bar olan basınç sıcakta 2,5–3 bar'a çıkıyorsa önce kombi tankının havasını ölçtürün; yetmiyorsa dönüş hattına harici bir tank eklenir. Kombiyi 2 bar'a doldurmak sorunu büyütür.
Kaç litre genleşme tankı gerekir?
Tesisat su hacmi, azami sıcaklık ve basınçlarla hesaplanır: V = Vsistem × e ÷ (1 − Pön ÷ Pmax). 300 litrelik, 80 °C, 1,2 bar ön basınçlı bir villa sistemi için sonuç yaklaşık 22 litredir ve 24 L tank seçilir. Panel radyatörlü sistemlerde su hacmi kabaca 8–12 L/kW alınabilir.
Isıtma tankı hidroforda kullanılabilir mi?
Kullanılmaz. Isıtma tankının membranı içme suyuna uygun değildir ve sabittir; hidrofor tankı içme suyuna uygun, değiştirilebilir balon membranlıdır ve su gövdeye temas etmez. Tersi de geçerlidir: hidrofor tankının balonu ısıtma sıcaklığına dayanmaz.
Genleşme tankı nereye takılır?
Isıtmada dönüş hattına, sirkülasyon pompasının emiş tarafına, emniyet ventiline yakın ve arada kapatılabilir vana olmadan. Hidroforda pompa çıkışına, çekvalften sonra. Boyler için soğuk su girişine, çekvalften sonra. Hava valfi ölçüm için erişilebilir kalmalıdır.
Tank ne sıklıkla kontrol edilmeli, ne zaman değişir?
Hava basıncı yılda bir, ısıtma sezonu başında kontrol edilir; hidroforda üç ayda bir bakılması daha güvenlidir. Membran yırtıldığında veya gövdede korozyon ve sızıntı başladığında tank değişir; basınçlı kap tamir edilmez. Balon tipi hidrofor tanklarında yalnızca balon değiştirilebilir.
- Genleşme tankı
- Ön basınç
- Membran
- Kabul hacmi
- Emniyet ventili
- Kombi basıncı
- Hidrofor tankı
- Statik yükseklik
Tank hacmini ve ön basıncı birlikte hesaplayalım
Tesisat su hacmini (veya kazan gücü ve radyatör tipini), en üst noktaya olan yüksekliği ve emniyet ventili basıncını iletirseniz teknik ekibimiz uygun hacmi ve ön basıncı belirler. Isıtma ve hidrofor tanklarını genleşme tankı kategorisinde hacim ve tipe göre karşılaştırabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Basınçlı kapların montajı, emniyet ventili seçimi ve kazan dairesi devreye alma işlemleri yalnızca yetkili kişi ve firmalar tarafından yapılmalıdır.



