
Tesisat rehberi · Sanal Tesisat teknik ekibi
Sirkülasyon pompası, kapalı devre ısıtma ve soğutma tesisatında suyu kazan ile ısıtıcılar arasında sürekli dolaştıran pompadır. Uzak petek ısınmıyorsa, borulardan ıslık sesi geliyorsa ya da kombi "pompa arızası" veriyorsa mesele çoğu zaman bu küçük cihazın yanlış seçilmiş kademesi veya yanlış montajıdır. Bu rehberde pompanın nasıl çalıştığını, etiketindeki 25/60 gibi kodların ne anlattığını, kademenin nasıl ayarlanacağını, debi ve basma yüksekliğinin nasıl hesaplandığını ve en sık arızaların sebebini hareketli şemalarla anlatıyoruz.
Sirkülasyon pompası modelleri ve fiyatları
Grundfos, Wilo ve Alarko sirkülasyon pompalarını bağlantı ölçüsü, basma yüksekliği ve frekans kontrolü seçeneklerine göre sirkülasyon pompası kategorisinde karşılaştırabilirsiniz.
Kısaca özet
- Sirkülasyon pompası suyu yükseğe basmaz, dolaştırır. Kapalı devrede binanın yüksekliği pompayı ilgilendirmez; pompanın yenmesi gereken tek şey borulardaki sürtünme direncidir.
- 25/60 gibi kodlar bağlantı çapını ve azami basma yüksekliğini söyler: DN25 bağlantı, 6 mSS (60 dm) basma yüksekliği. Radyatörlü konutlarda 4–6 mSS, yerden ısıtmada 6–8 mSS yaygındır.
- En yüksek kademe daha iyi ısıtmaz. Fazla basınç petekleri hızlandırmaz; ıslık sesi, vana aşınması ve gereksiz elektrik tüketimi üretir. Doğru kademe, en uzak peteğin ısındığı en düşük kademedir.
- Frekans kontrollü pompa devrini ihtiyaca göre düşürür. Devir yarıya inince güç tüketimi sekizde bire iner; termostatik vanalı sistemlerde tasarruf buradan gelir.
İçindekiler
- Sirkülasyon pompası nedir, su pompasından farkı ne?
- Nasıl çalışır? Çark ve salyangoz gövde
- Islak rotorlu mu, kuru rotorlu mu?
- 25/60 ne demek? Etiket, kademe ve pompa eğrisi
- Debi ve basma yüksekliği hesabı
- Montaj yönü ve bağlantı kuralları
- Petek ısınmıyor, pompa ses yapıyor: arıza teşhisi
- Sabit devirli mi, frekans kontrollü mü?
- Sık sorulan sorular
Sirkülasyon pompası nedir, su pompasından farkı ne?
Sirkülasyon pompası (devirdaim pompası), kazan, kombi veya ısı pompasında ısıtılan suyu radyatörlere, yerden ısıtma devrelerine ya da fan coil ünitelerine taşıyan ve soğuyan suyu ısı kaynağına geri getiren pompadır. Suyu bir yerden başka bir yere aktarmaz; aynı suyu kapalı bir devre içinde döndürür.
Bu ayrım pompanın boyutunu belirler. Bir hidrofor suyu beşinci kata çıkarmak için 30–40 mSS basınç üretmek zorundadır; sirkülasyon pompası ise kapalı devrede statik yüksekliği hiç görmez, çünkü gidiş hattında yukarı çıkan su dönüş hattında aynı ağırlıkla aşağı iner. Pompanın yendiği tek şey borular, vanalar, dirsekler ve ısıtıcılardaki sürtünme kaybıdır. Bu yüzden çoğu konut pompası 4–8 mSS'yi aşmaz ve bir ampulden az elektrik harcar.
Şema 1. Gidişte yukarı çıkan su dönüşte aynı ağırlıkla iner; pompaya kalan yalnızca sürtünme direncidir. Bu yüzden bina yüksekliğine göre "büyük pompa" seçmek en yaygın ve en gereksiz hatadır.
Nasıl çalışır? Çark ve salyangoz gövde
Sirkülasyon pompası santrifüj prensibiyle çalışır. Motor, kanatlı bir çarkı döndürür; çarkın merkezine gelen su kanatlar arasında hızlanır ve merkezkaç kuvvetiyle dışa savrulur. Salyangoz biçimli gövde, giderek genişleyen kesitiyle bu hızı basınca çevirir ve suyu çıkış ağzına yönlendirir. Pompa suya sıcaklık vermez; yalnızca hareket enerjisi verir.
Şema 2. Pompa ne kadar hızlı dönerse su o kadar hızlı savrulur ve basınç o kadar artar; kademe ayarının yaptığı iş tam olarak budur. Aynı çark yarım hızda dönerse basınç dörtte bire iner.
Çark neden sıkışır?
Yaz boyunca durmuş bir tesisatta kireç ve manyetit çamuru çark ile gövde arasına yerleşir; sezon başında motor uğuldar ama çark dönmez. Islak rotorlu pompaların ön kapağındaki tapa açılıp mil bir tornavidayla elle döndürülerek sıkışma çoğu zaman giderilir. Yazın ayda bir kez birkaç dakika çalıştırmak bu arızayı hiç yaşamamanın en basit yoludur.
Islak rotorlu mu, kuru rotorlu mu?
Konutta gördüğünüz neredeyse bütün sirkülasyon pompaları ıslak rotorludur: motorun dönen parçası pompalanan suyun içindedir, su hem yağlama hem soğutma görevi görür, salmastra yoktur. Sessizdir ve bakım istemez. Kuru rotorlu pompalarda motor sudan ayrıdır, salmastra vardır, verim daha yüksektir; kazan dairesi, chiller devreleri ve büyük debiler için tercih edilir.
| Özellik | Islak rotorlu | Kuru rotorlu |
|---|---|---|
| Motor konumu | Rotor su içinde, salmastra yok | Motor suyun dışında, salmastra var |
| Ses | Çok sessiz | Fan ve rulman sesi duyulur |
| Verim | Orta; küçük güçlerde yeterli | Yüksek; büyük güçlerde belirleyici |
| Bakım | Neredeyse yok | Salmastra ve rulman periyodik değişir |
| Tipik güç ve çap | 5–250 W, DN15–DN65 | 0,5 kW ve üzeri, DN40 ve üzeri, flanşlı |
| Tipik yer | Kombi içi, daire, villa, küçük apartman | Kazan dairesi, site, AVM, endüstriyel devre |
| Montaj kısıtı | Mil yatay olmalı, motor aşağı bakmamalı | Şase ve hizalama gerekir |
Kullanım amacına göre üç tip
Isıtma pompası radyatör ve yerden ısıtma devrelerinde çalışır ve en yaygın tiptir. Resirkülasyon (sıcak su) pompası kullanım sıcak suyunu musluklarda hazır tutar; içme suyuyla temas ettiği için bronz veya paslanmaz gövdelidir, döküm gövdeli ısıtma pompası bu işte kullanılmaz. Soğutma pompası chiller devrelerinde soğuk suyu taşır; gövde yoğuşmasına karşı yalıtım ister.
25/60 ne demek? Etiket, kademe ve pompa eğrisi
Pompa etiketindeki kod iki sayıdan oluşur: ilki bağlantı çapını milimetre cinsinden (DN), ikincisi azami basma yüksekliğini desimetre cinsinden verir. 25/60 demek DN25 (1") bağlantılı ve en fazla 6 mSS basan pompa demektir; 25/80 aynı bağlantıyla 8 mSS, 32/80 ise DN32 (1¼") bağlantıyla 8 mSS basar. Bazı markalar ikinci sayıyı doğrudan metre olarak yazar (25-6); anlam aynıdır.
| Kod | Bağlantı | Azami basma | Tipik yer |
|---|---|---|---|
| 25/40 | DN25 · 1" | 4 mSS | Kombi içi, küçük daire, radyatörlü villa |
| 25/60 | DN25 · 1" | 6 mSS | Radyatörlü villa, küçük yerden ısıtma, 3–5 katlı bina |
| 25/80 | DN25 · 1" | 8 mSS | Geniş yerden ısıtma, uzun boru devreleri |
| 32/80 | DN32 · 1¼" | 8 mSS | Büyük villa, küçük apartman kazan dairesi |
| 40/120 ve üzeri | DN40+ flanşlı | 12 mSS+ | Merkezi sistem, site, ticari bina |
Etiketteki azami değer pompanın sıfır debide verebildiği basınçtır; gerçek çalışma noktası her zaman bunun altındadır. Pompanın nerede çalışacağını belirleyen şey pompa eğrisi ile tesisat eğrisinin kesişimidir. Debi arttıkça pompanın verebildiği basınç düşer, tesisatın istediği basınç ise artar; ikisinin buluştuğu nokta çalışma noktasıdır. Kademe değiştirmek pompa eğrisini yukarı aşağı kaydırır ve çalışma noktasını taşır.
Şema 3. Termostatik vanalar kapandıkça tesisat eğrisi dikleşir ve çalışma noktası sola, düşük debi–yüksek basınç bölgesine kayar. Sabit devirli pompa orada gürültü yapar; frekans kontrollü pompa devri düşürüp eğriyi aşağı çeker.
Kademe kaça ayarlanmalı?
Üç kademeli pompada doğru kademe, kazana en uzak peteğin ısındığı en düşük kademedir. Genellikle 2. kademeden başlanır; uzak petek soğuk kalıyorsa 3'e çıkılır, borularda ıslık veya hışırtı varsa 1'e inilir. Frekans kontrollü pompalarda ise kademe yerine kontrol modu seçilir: termostatik vanalı radyatör sistemlerinde oransal basınç, yerden ısıtmada sabit basınç modu uygundur.
Debi ve basma yüksekliği hesabı
Pompa iki sayıyla seçilir. Debi, ısıtma gücünü taşımak için saatte dolaşması gereken su miktarıdır ve doğrudan gidiş–dönüş sıcaklık farkına (ΔT) bağlıdır. Basma yüksekliği ise en uzun devredeki toplam sürtünme kaybıdır. Formül basittir:
Q (m³/h) = Isı gücü (kW) ÷ (1,163 × ΔT)
24 kW'lık radyatörlü bir sistemde ΔT 20 °C alınır: 24 ÷ (1,163 × 20) ≈ 1,0 m³/h. Aynı 24 kW yerden ısıtmada ΔT 6 °C ile 24 ÷ (1,163 × 6) ≈ 3,4 m³/h. Aynı ısı gücü için yerden ısıtma üç kattan fazla debi ister; pompanın yerden ısıtmada zorlanmasının sebebi budur.
Şema 4. Sıcaklık farkı daraldıkça her litre su daha az ısı taşır; aynı gücü vermek için daha çok litre dolaşmalıdır. Yerden ısıtmaya radyatör pompasıyla girmek uzak devrelerin soğuk kalmasının ana sebebidir.
Basma yüksekliği
Basma yüksekliği kazandan en uzak ısıtıcıya gidip dönen kritik devrenin uzunluğu üzerinden hesaplanır. Pratik yaklaşım: boru metresi başına 100–150 Pa sürtünme kaybı alınır (10 m boru ≈ 0,10–0,15 mSS), üzerine vana, dirsek, filtre ve kazan eşanjörü için 1,5–2 kat ek direnç uygulanır. Bakır ve PPR boruda, kirli eski galvaniz boruda ve termostatik vanalı sistemlerde bu katsayı üst uçtan alınır.
| Sistem | Kritik devre | Tipik ihtiyaç | Yaygın pompa |
|---|---|---|---|
| Daire, kombi + radyatör | 20–40 m | 1–2 mSS | Kombinin kendi pompası (25/40–25/60) |
| Villa, radyatör, harici pompa | 40–80 m | 2–3 mSS | 25/40 – 25/60 |
| Yerden ısıtma (100–120 m devreler) | Devre + kollektör + mikser | 3–5 mSS | 25/60 – 25/80 |
| Apartman merkezi sistem, 4–6 kat | 100 m ve üzeri | 4–6 mSS | 32/80 veya flanşlı |
| Site, ticari bina | Projeye göre | 6 mSS ve üzeri | Flanşlı, çift pompalı |
Sisteminize göre pompa sınıfı ve ayar
Isıtma sisteminizi seçin; uygun etiket kodunu, kontrol modunu ve dikkat edilecek noktayı görün.
- Uzak petek ısınmıyorsa önce petekleri havalandırın, sonra kombi pompa kademesini bir üst değere alın.
- Kombi "pompa arızası" veriyorsa çoğu zaman çark sıkışmıştır; tapadan mil elle döndürülür.
- Kombi su basıncını 1–1,5 bar aralığında tutun; düşük basınçta pompa hava emer.
- Frekans kontrollü pompa seçin; termostatik vanalı sistemde tasarruf farkı en çok burada hissedilir.
- Debi için ısı gücünü 1,163 × 20 ile bölün; 24 kW kazan için yaklaşık 1 m³/h.
- Pompayı dönüş hattına, pislik tutucu sonrasına koyun.
- Radyatör için seçilmiş 25/40 bir pompa yerden ısıtmada uzak devreleri soğuk bırakır; 6 mSS alt sınırdır.
- Debi için ısı gücünü 1,163 × 6 ile bölün; 24 kW için yaklaşık 3,4 m³/h.
- Mikser gruplu sistemlerde pompa grubun kendi pompasıdır; ayrıntı için yerden ısıtma rehberine bakın.
- İki pompayı aylık dönüşümlü çalıştırın; biri yedek kalırken ikisi eşit yıpranır.
- Kolon dengelemesi için balans vanası kullanın; pompayı büyütmek dengesizliği çözmez.
- Trifaze bağlantı, pano ve koruma ayarları yetkili elektrikçi tarafından yapılır.
- Zamanlayıcı veya sıcaklık sensörüyle çalıştırın; gece boyunca sürekli dolaşım boyler ısısını boşa harcar.
- Hatta çekvalf şarttır; aksi halde soğuk su boylere ters yönden girer.
- Resirkülasyon hattı yalıtılmalıdır; yalıtımsız hatta pompa ısı kaybını taşımaktan başka iş yapmaz.
Montaj yönü ve bağlantı kuralları
Islak rotorlu pompada suyun içinde dönen rotor, mil yataklarını da suyla yağlar. Mil dikey durup motor aşağı bakarsa yataklar susuz kalır ve pompa aylar içinde biter. Bu yüzden montajın tek katı kuralı vardır: mil yatay. Pompa gövdesi yatay veya dikey boruya takılabilir, ama motor ekseni her zaman yere paralel kalmalı ve elektrik kutusu asla alta gelmemelidir.
Şema 5. Gövde yatay veya dikey hatta olabilir; belirleyici olan motor eksenidir. Motor aşağı bakan pompa sessizce çalışır ve bir sezon sonra yatak sesiyle bozulur.
Pompayı dönüş hattına koyun
Dönüş suyu daha soğuktur; rotor ve elektronik daha az ısınır. Açık genleşmeli eski sistemlerde pompanın genleşme borusuna göre konumu emişte vakum yaratmayacak şekilde seçilir.
İki tarafına kesme vanası, önüne pislik tutucu
Vanalar tesisatı boşaltmadan pompayı sökmenizi sağlar. Pompanın önündeki pislik tutucu, kaynak çapağı ve manyetit çamurunun çarka ulaşmasını önler; sezon başında süzgeci temizlenir.
Akış yönüne dikkat
Gövde üzerindeki ok akış yönünü gösterir. Ters takılan pompa çalışır, ses yapar ama neredeyse hiç su dolaştırmaz; "yeni pompa taktık, ısınmıyor" şikâyetinin klasik sebebidir.
Hava tahliyesi
Pompanın yakınında bir otomatik purjör bulunmalıdır. Islak rotorlu pompa hava ile çalıştığında rotor soğutulamaz; ilk çalıştırmada tapadan hava alınır.
Elektrik bağlantısı
Küçük dişli pompalar monofaze 230 V ile, DN50 ve üzeri flanşlı pompalar çoğunlukla trifaze ile çalışır. Frekans kontrollü pompalara harici hız kontrol cihazı bağlanmaz; kendi elektroniği vardır.
Sezon dışında ayda bir çalıştırın
Yaz boyunca duran pompanın çarkı kireçle kilitlenir. Ayda bir kez birkaç dakika çalıştırmak sezon başındaki sıkışmayı önler; bazı kombiler bunu kendiliğinden yapar.
Petek ısınmıyor, pompa ses yapıyor: arıza teşhisi
Sirkülasyon pompası arızalarının çoğu pompanın kendisinden değil, içinden geçen sudan kaynaklanır: hava, kireç, çamur ve yanlış kademe. Aşağıdaki tablo belirtiden başlayarak ilk kontrolü verir; pompa değiştirmek listenin sonundadır.
| Belirti | En olası sebep | İlk kontrol |
|---|---|---|
| Uzak petek soğuk, yakın petek sıcak | Kademe düşük, kolon dengesiz, petekte hava | Petekleri havalandırın; kademeyi bir üst değere alın; kalıcı çözüm balans vanası |
| Borulardan ıslık, hışırtı | Kademe yüksek, termostatik vanalar kapalıyken basınç aşırı | Kademeyi düşürün; frekans kontrollü pompada oransal basınç modu seçin |
| Pompa uğulduyor, ısınıyor, su dolaşmıyor | Çark sıkışmış (kireç, çamur) | Elektriği kesin, ön tapadan mili elle döndürün; dönmüyorsa gövdeyi açıp temizleyin |
| Cızırtı, çakıl sesi | Pompada hava veya kavitasyon (düşük sistem basıncı) | Sistem basıncını 1–1,5 bar'a getirin, pompa tapasından hava alın |
| Yeni pompa taktık, ısınmıyor | Akış yönü ters, kademe 1'de kalmış, hava | Gövdedeki oku kontrol edin; kademeyi 2'ye alın; hava tahliyesi yapın |
| Milden veya gövdeden su damlıyor | Conta veya O-ring sertleşmiş, gövde çatlağı | Conta değişimi; çatlak varsa pompa değişir |
| Sigorta atıyor, motor kokuyor | Sargı hasarı, kapasitör, kilitli rotor | Elektriği kesin; sıkışma yoksa pompa değişimi gerekir |
Değiştirmeden önce üç şeyi deneyin
Hava alın, süzgeci temizleyin, kademeyi kontrol edin. Sahada "arızalı" diye sökülen pompaların önemli bir bölümü bu üç işlemden biriyle tekrar çalışır. Değişim gerekiyorsa aynı bağlantı ölçüsü (DN ve montaj boyu, çoğunlukla 130 veya 180 mm) korunur; bu sayede boru değişmeden pompa takılır.
Sabit devirli mi, frekans kontrollü mü?
Sabit devirli pompa her zaman aynı hızda döner; termostatik vanalar kapanıp tesisat daraldığında basıncı artırır, gürültü yapar ve aynı elektriği harcamaya devam eder. Frekans kontrollü pompa devrini tesisatın o anki ihtiyacına göre düşürür. Aradaki fark afinite yasasından gelir: devir yarıya inince debi yarıya, basınç dörtte bire, güç tüketimi sekizde bire düşer. Isıtma sezonunun büyük bölümü kısmi yükte geçtiği için bu fark faturada görünür.
Frekans kontrollü pompa
- Devir ihtiyaca göre değişir; kısmi yükte 5–25 W civarı tüketim
- Oransal veya sabit basınç modu; termostatik vanalarla uyumlu
- Vanalar kapandığında ıslık sesi yapmaz
- Kendi elektroniğiyle kuru çalışma ve sıkışma koruması
- Yüksek verim sınıfı; yeni tesisatlarda standart
Sabit devirli / üç kademeli pompa
- Seçilen kademede sürekli aynı hız; tipik 40–100 W
- Vanalar kapandıkça basınç ve gürültü artar
- Kademe elle seçilir, sezon içinde değişen ihtiyaca uymaz
- Kuru çalışma ve sıkışma koruması çoğunlukla yoktur
- Ucuzdur; sabit debili basit devrelerde hâlâ yeterlidir
Marka tercihinde üç seri öne çıkar ve üçü de frekans kontrollüdür: Grundfos Alpha, Wilo Yonos ve Stratos, Alarko Optima. Tüm modelleri sirkülasyon pompası kategorisinde bağlantı ölçüsü ve basma yüksekliğine göre karşılaştırabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sirkülasyon pompası ile su pompası arasındaki fark nedir?
Su pompası suyu bir kaynaktan alıp başka bir noktaya, çoğunlukla yukarı taşır; bu yüzden onlarca metre basma yüksekliği ister. Sirkülasyon pompası kapalı devrede aynı suyu döndürür, statik yüksekliği hiç görmez ve yalnızca boru sürtünmesini yener. Konut pompaları bu yüzden 4–8 mSS ile yetinir ve çok az elektrik harcar.
Pompa kodundaki 25/60 ne anlama gelir?
İlk sayı bağlantı çapıdır: 25 = DN25 = 1". İkinci sayı azami basma yüksekliğinin desimetre karşılığıdır: 60 dm = 6 mSS. 25/80 aynı bağlantıyla 8 mSS basar. Bazı üreticiler ikinci sayıyı doğrudan metre yazar (25-6); anlam değişmez.
Sirkülasyon pompası kademesi kaça ayarlanmalı?
Kazana en uzak peteğin ısındığı en düşük kademeye. Genellikle 2'den başlanır; uzak petek soğuksa 3'e çıkılır, borularda ıslık varsa 1'e inilir. En yüksek kademe ısınmayı hızlandırmaz, yalnızca gürültü ve elektrik tüketimi ekler. Frekans kontrollü pompada kademe yerine oransal veya sabit basınç modu seçilir.
Pompa çalışıyor ama petekler ısınmıyor, neden?
Sırayla: peteklerde ve pompada hava, tıkalı pislik tutucu, ters takılmış pompa, düşük kademe, sıkışmış çark. Havalandırma ve süzgeç temizliği çoğu vakayı çözer. Yerden ısıtmaya radyatör için seçilmiş küçük bir pompa takıldıysa uzak devreler hiçbir ayarla ısınmaz; 6 mSS ve üzeri pompa gerekir.
Yerden ısıtma için hangi sirkülasyon pompası uygun?
Dar sıcaklık farkı yüksek debi, uzun devreler yüksek direnç ister. 25/60 alt sınır, geniş sistemlerde 25/80 tercih edilir; frekans kontrollü modelde sabit basınç modu seçilir. Debi, ısı gücünün 1,163 × 6 ile bölünmesiyle bulunur: 24 kW için yaklaşık 3,4 m³/h.
Sirkülasyon pompası ne kadar elektrik harcar?
Sabit devirli konut pompaları kademeye göre 40–100 W, frekans kontrollü pompalar kısmi yükte 5–25 W civarında çeker. Isıtma sezonunda günde on saatin üzerinde çalışan bir pompada bu fark sezon sonunda belirgin bir kilovatsaat farkına dönüşür; eski sabit devirli pompayı frekans kontrollüyle değiştirmek bu yüzden kendi başına makul bir yatırımdır.
Kombi pompası arızası ne demek, ne yapmalı?
Kombi, pompanın su dolaştıramadığını sıcaklık sensöründen anlar ve arıza kodu verir. En sık sebep sezon başında çarkın kireçle sıkışmasıdır; elektrik kesilip pompa ön tapasından mil bir tornavidayla döndürülür. Sıkışma yoksa hava veya çok düşük sistem basıncı aranır; kombi basıncı 1–1,5 bar'a getirilir.
Pompa motoru aşağı bakacak şekilde takılabilir mi?
Islak rotorlu pompada hayır. Mil yatay olmalıdır; gövde yatay veya dikey boruda olabilir ama motor ekseni yere paralel kalır ve elektrik kutusu alta gelmez. Motor aşağı bakan pompa yataklarını yağlayamaz, bir sezon içinde ses yapmaya başlar ve erken arızalanır.
- Sirkülasyon pompası
- 25/60
- Kademe ayarı
- Pompa eğrisi
- ΔT
- Islak rotor
- Frekans kontrollü
- Oransal basınç
Sisteminize uygun pompayı birlikte seçelim
Isıtma tipi, kazan veya kombi gücü, kritik devre uzunluğu ve mevcut pompanın etiket kodunu iletirseniz teknik ekibimiz debi ve basma yüksekliğini hesaplayıp uygun modeli belirler. Frekans kontrollü seçenekleri bu kategoride karşılaştırabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik bağlantısı, trifaze pompa devreye alma ve merkezi sistem projelendirmesi yalnızca yetkili kişi ve firmalar tarafından yapılmalıdır.



